می ستاییم این زمین را، می ستاییم آن آسمان را، می ستاییم روان های جانوران سودمند را، می ستاییم مردان پیرو راستی را، می ستاییم زنان پیرو راستی را، در هر سرزمینی که زاده شده باشند، مردان وزنانی که برای پیروزی آیین راستی، کوشیده اند می کوشند و خواهند کوشید.

"اوستا، فروردین یشت، بند 153 و 154 "

طبق گاهشماری ایران باستان روز اسفند یعنی روز پنجم، از ماه اسفند با نام "سپندار مذگان" یا "اسفندار مذگان" روز عشق ایرانیان است . در فرهنگ ایران باستان این روز به عنوان " روز زمین ، روز مادر ، روز زن و بطور کلی روز عشق " نامیده شده است . این روز که در پیش از اسلام پنجم اسفند یعنی در روز اسفند از ماه اسفند برگزار می شد، در یک تقویم جدید زرتشتی به ۲۹ بهمن ماه یعنی سه روز پس از روز ولنتاین تغییر پیدا کرده است.  مطابق عقاید و اصول مذهبی زرتشتیان زمین گستراننده ، مقدس و نماد عشق است  چرا که با فروتنی ، تواضع و گذشت به همه عشق می ورزد و زشت و زیبا را به یک چشم می نگرد و همه را مانند مادری در دامان پرمهر خود امان می دهد . زمین نماد عشق و همانند زن ، زاینده و آفریننده است.در اسطوره ها این روز به ایزد بانوی نگهبان زمین یعنی "اسپندارمد" یا "سپنته آرمییتی" تعلق دارد . سپندارمذ واژه‌ای مرکب است از سپنته یا سپند به معنی پاک و مقدس و آرمئی‌تی به معنی فروتنی و بردباری نیک و مقدس، این واژه در پهلوی به گونه‌ی سپندارمت و در فارسی سپندارمذ، اسفندارمز و اسفند شده است. در شکل معنوی و مینوی‌اش مظهر بردباری و سازگاری اهورامزدا است و در جهان مادی و خاکی نگهبانی زمین به وی سپرده شده است. این فرشته که با زمین تجسم می‌یابد، دست یافتنی‌ترین فرشتگان است و هرکس در زندگی عادی خود همواره با آن در تماس است و به بدیهی‌ترین صورت ممکن از موهبت‌های آن بهره‌مند می‌شود بنابراین اهمیت فوق‌العاده­ی او برای مردمان ایران باستان که زندگی را بیشتر به چوپانی و برزگری می‌گذراندند، قابل درک است.
این فرشته در اندیشه­ی ایرانی جایی بس بزرگ دارد، واژه­ی ایر که در نام ایران دیده می‌شود، در واژه­ی آمیخته­ی ایرتن فروتنی است. زنان نیز بدان روی که افزایند­ی جهان‌اند و نمایند­ی مهر و فروتنی به سپندارمذ مانند می‌شوند.

به علت اهمیت زمین و زن، روز پنجم هر ماه موسوم است به سپندارمذ، آخرین ماه سال نیز به همین نام است که از ویژگی باروری و زایندگی زمین سرچشمه گرفته است. ایرانیان روز سپندارمذ از ماه اسفند را جشنی به نام اسفندگان می‌گرفتند یا به قولی جشن زن می‌گرفتند. ابوریحان بیرونی و گواهی او که در هزار سال پیش هنوز این جشن برگزار می‌شده است، می گوید:
اسفندارمز فرشته­ی موکل بر زمین است و نیز بر زن‌های عفیف رستگار و شوهردوست و خیرخواه ... در زمان گذشته این ماه بویژه این روز عید زنان بوده است و در این عید مردان به زنان بخشش می‌نمودند و هنوز این رسم در اصفهان و دیگر شهرهای پهله (شهرهای ناحیه­ی مرکز و غرب ایران) باقی مانده است.

ایرانیان باستان این روز را به زنان اختصاص می دادند و جایگاه زن ، که مظهر عشق ومهر مادری است، را گرامی می دارند.
در حالی که به اعتقاد برخی اسطوره شناسان همچون "فریدون جنیدی" این جشن ملی وآیینی با جشنی غربی و غیر ایرانی به نام ولنتاین جایگزین شده است.
در خصوص تاریخچه و مبداء ولنتاین اختلاف نظر وجود داشته تا جایی که ولنتاین با افسانه در آمیخته است، اسطوره شناسانی همچون جنیدی مبدا این جشن که به نام "روز عشق" نامیده می شود، همین جشن اسفندگان است.

روز والنتاین روز عشاق و یا روز عشق ورزی مصادف با ۲۵ بهمن‌ماه ،۱۴ فوریه در بعضی فرهنگها روز ابراز عشق است.

این ابراز عشق معمولاً با فرستادن کارت والنتاین به صورت ناشناس انجام می‌شود. سابقهٔ تاریخی روز والنتاین به جشنی که به افتخار قدیس والنتاین در کلیساهای کاتولیک برگزار می‌شد، باز می‌گردد.

امروزه کلیسای کاتولیک به این نتیجه رسیده است که حداقل سه قدیس به نام والنتاین وجود داشته‌اند که همگی به شهادت رسیده اند، به همین دلیل چندین افسانه سعی در بازگوئی تاریخچه این آئین دارند.

 روایت مشهور این است که در سده سوم قبل از میلاد که مطابق می‌شود با اوایل شاهنشاهی ساسانی در ایران، در روم باستان فرمانروایی بوده‌است بنام کلودیوس دوم.  کلودیوس عقاید عجیبی داشته‌است از جمله اینکه مردان مجرد نسبت به آنانی که همسر و فرزند دارند سربازان جنگجوتر و بهتری هستند. از این رو ازدواج را برای سربازان امپراتوری روم قدغن می‌کند. کلودیوس به قدری بی‌رحم وفرمانش به اندازه‌ای قاطع بود که هیچ کس جرات کمک به ازدواج سربازان را نداشت. اما کشیشی به نام والنتاین یا والنتیوس، مخفیانه عقد سربازان رومی را با دختران محبوبشان جاری می‌کرد. کلودیوس دوم از این جریان خبردار می‌شود و دستور می‌دهد که والنتاین را به زندان بیندازند. والنتاین در زندان عاشق دختر زندانبان می‌شود. با توجه به آنچه که در افسانه آمده کشیش ولنتاین برای او نامه‍ایی نوشته و آنها را با نوشتن "از طرف ولنتاین تو" (From Your Valentine) امضاء کرده است، اصطلاحی که تا به امروز مورد استفاده قرار گرفته و به وفور بر روی کارتهای ولنتاین مشاهده می‌‌شود. سرانجام کشیش به جرم جاری کردن عقد عشاق بر خلاف قانون کلودیوس دوم اعدام می‌شود. بنابراین او را به عنوان فدایی و شهید راه عشق می‌دانند و از آن زمان والنتاین تبدیل به نمادی برای عشق شده است.

 

 

 روز عشق هر روزی که باشد عزیز است و گرامی ولی شایسته نیست که ملتی بافرهنگ و تمدن کهن و باستانی، داشته های خود را با نهایت مناسبت و عمق زیبایی و با بیست قرن قدمت قبل از میلاد رها کند و دنباله روی باشد کور از افسانه های دیگران.

 

منابع این یادداشت:

ولنتاین ایرانی از سایت آفتاب

جشن اسفندگان

روز والنتاین

ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

وبلاگ و اما عشق- تایماز

وبلاگ محسن ز

 




نویسنده : مرد خاکستری ; ساعت ۱٢:٥٧ ‎ق.ظ روز جمعه ٢٦ بهمن ۱۳۸٦